Uitstelgedrag?
Het woord ‘uitstelgedrag’. Komt wekelijks, zoniet dagelijks voorbij aan mijn tafel. Zowel thuis als in de praktijk. Tijd om me er eens wat meer in te verdiepen. En ja, tuurlijk… ook dát heb ik zelf een paar keer verschoven in het to-do-lijstje. Tot vandaag. Hup. Schrijven met die handel.
Want… zegt het woord eigenlijk wel écht wat er qua gedrag mee omschreven wordt? Vaak niet. Gok ik dan hè.
Túúrlijk zijn er mensen die dingen uitstellen omdat ze er geen zin in hebben, omdat het nu even niet uitkomt of omdat er belangrijkere dingen zijn. Snap ik. Maar bij veel mensen met ADHD zie ik toch écht ook iets heel anders gebeuren.
Zelf noemen ze het dan vaak uitstelgedrag, omdat dat nu eenmaal het woord is dat iedereen gebruikt.
Maar wat ik zie, is iemand die op maandagochtend bedenkt dat er een mail verstuurd moet worden. Diezelfde persoon denkt bij het koffieapparaat alweer aan die mail, ziet hem later op de dag opnieuw in gedachten voor zich, neemt zich tijdens de lunch voor om hem na het eten écht (maar dan ook écht!) te versturen en… ligt diezelfde avond in bed met precies die ene mail nog steeds in het bolleke. Op dinsdag gebeurt ongeveer hetzelfde. Op woensdag ook. Tegen vrijdag is die mail inmiddels uitgegroeid tot een project waar een gemiddeld bouwbedrijf een vergunning voor zou moeten aanvragen. Groot, veel, zwaar.
Met ‘té’ misschien zelfs voor elk woord.
Dat noem ik dus geen uitstelgedrag.
Want wanneer iemand iets uitstelt, verwacht ik eigenlijk dat diegene er ook even ‘vanaf’ of ‘los van’ is. Dat er in de tussentijd ruimte ontstaat om met andere dingen bezig te zijn. Leuke dingen. Blije dingen.
Dingen waardoor die mail tijdelijk even naar de achtergrond verdwijnt.
No way Jose (Spreek uit: Hosee)
Bij veel mensen met ADHD gebeurt namelijk juist exáct het tegenovergestelde. De taak, mail in dit geval, blijft aan. In het hoofd. Misschien niet meteen op de voorgrond, maar hij verdwijnt zékers niet uit beeld. Hij gaat mee naar het werk, naar de supermarkt, naar de sportschool en net zo simpel ook weer mee naar huis.
Het kost soms meer energie om iets níét gedaan te krijgen dan om het uiteindelijk uit te voeren.
Dat is ook waarom ik meestal lach als iemand zichzelf lui noemt. De meeste luie mensen die ik ken (en ik ken er zéker eentje, zit hier altijd op de bank 😉), besteden namelijk niet vijf dagen aan het piekeren over 1 freak’n mail.
Die voeren geen innerlijke Muppetvergaderingen, maken geen driedubbele planningen, bedenken geen 12 verschillende openingszinnen en voelen geen aanzwelgende stress iedere keer dat die mail opnieuw voorbij komt.
Veel mensen met ADHD zijn juist ongelóóflijk hard aan het werk. Alleen speelt een groot deel van dat werk zich af in hun brein en is het voor de buitenwereld onzichtbaar.
En tja, wat doen wij met zijn allen? We kijken vaak naar wát iemand doet en veel minder naar wat iemand probéért te doen. Terwijl dat verschil juist zo enorm groot is.
De buitenwereld ziet iemand die nog niet begonnen is. De persoon zelf ervaart van binnen iemand die dus al dagen bezig is om te gaan beginnen. Die is meega-druk al die tijd! Maar wel: onzichtbaar.
Het woord ‘uitstelgedrag’ is dus gewoon raar. Niet passend. Alsof iemand bewust afstand neemt van een taak en het expres uitstelt… Terwijl veel mensen met ADHD van binnen juist het omgekeerde ervaren.
Ze krijgen die taak helemaal niet ‘op afstand’. Ze zouden er misschien juist maar al te graag even níét aan denken. Gewoon een avond lekker op de bank zonder dat die mail, dat formulier, dat telefoontje of die afspraak steeds weer aanklopt en dat ‘Kak! Vergeten’ gevoel er steeds weer is.
Misschien gaat het helemaal niet (altijd) over uitstellen. Misschien gaat het veel vaker over vastlopen in de ruimte tussen weten… en dóen. Een ruimte die voor anderen misschien onzichtbaar is, maar waar sommige mensen dus dagelijks een hoop energie aan verliezen.
Dus… misschien is het veel meer dat… dat vastlopen.
Zullen we het eens zo bekijken?